“Dat shirtje zou ik dus niet aangetrokken hebben”

In de naam van Allah, de Barmhartige de Genadevolle

Er heerst roddel en intrige op het schoolplein. Ik herinner het me nog als de dag van gister, omdat ik het twee jaar lang zo ongeveer elke dag heb gedaan: in de pauze met Nienke, Lynette en Anne, tegen de verwarming aanhangen en al lunchend bijkletsen over de gebeurtenissen van afgelopen weekend. Dan komt er een dame met wat overgewicht langsgelopen. Dat kan, elk lichaam is immers anders gebouwd. Maar deze mevrouw had wel iets heel frappants gedaan: ze was die ochtend wakker geworden en had besloten een vrij strak naveltruitje aan te trekken om het een en ander te accentueren. Dwarsgestreept, dat ook nog! Lynette en ik kijken elkaar onmiddellijk aan met een blik van verstandhouding en trekken een wenkbrauw omhoog. De engel aan mijn linkerschouder kan alvast gaan typen. Geamuseerd volgen onze blikken het shirtje van de zware mevrouw en zodra ze ver genoeg staat, zeggen we alle vier synchroon: “Oei, dat shirtje zou ik dus niet aangetrokken hebben als ik zo dik was geweest.” Niets mis met zo’n opmerking, want die vrouw trekt toch zelf de aandacht met dat naveltruitje? En als ons iets opvalt, mogen we daar toch best wat van zeggen? En waar moeten we het anders over hebben? Natuurlijk heeft elke moslim wel eens gehoord dat roddelen verboden is, maar toch blijft het te moeilijk te begrijpen waarom het een van de zogenaamde “kaba’er” (grote zonden) is. Waarom is het zo erg, waarom blijven we het dan toch doen, wat zijn de mogelijke gevolgen van roddelen en hoe kan men met dit onderwerp omgaan?

Ten eerste is het van belang om onderscheid te maken tussen twee verschillende zaken: “gheeba” en “nameema”, zoals ze in het Arabisch worden genoemd. Gheeba houdt in dat je iets vertelt over een persoon, waarvan je vermoedt dat die persoon het niet leuk zou vinden als erover gesproken werd1. Dikwijls betreft het dan een bepaalde eigenschap van die persoon, maar het kan ook gaan over diens daden. Nameema houdt in dat je aan iemand vertelt over de negatieve dingen die iemand anders over hem heeft gezegd1. Je zet hier dus mensen tegen elkaar op. In dit stuk zal het enkel over gheeba gaan.

Waarom is gheeba zo alledaags? Waarom doen mensen het? Imam Jafer al Sadiq (a.s.) heeft tien mogelijke motieven voor gheeba genoemd: het bevredigen van een (eventueel opgekropte) woede, mensen tevreden willen houden, uitspraken van anderen geloven zonder eerst na te gaan of ze waar zijn, iemand willen beschuldigen, slechte vermoedens hebben over iemand (“ill thinking”), jaloezie, iemand belachelijk willen maken, verwaandheid, ontevredenheid en opschepperij2.

Men heeft in de loop van de tijd allerlei manieren ontwikkeld om “indirect” te roddelen. Een voorbeeld hiervan is wanneer je het over iemand hebt, eerst een reeks goede eigenschappen van die persoon te noemen, gevolgd door datgene wat je eigenlijk wilde zeggen. Een voorbeeld: “het is een hele lieve meid, erg slim, grappig, leuk, heeft veel vrienden, iedereen houdt van haar, ik kan goed met haar overweg. Het is alleen niet moeders mooiste.” De slechte eigenschap in dit voorbeeld is dus het gebrek aan schoonheid van de betreffende persoon. Men denkt hier dat het noemen van meerdere goede eigenschappen van die persoon een compensatie is voor die ene slechte eigenschap. Hier is “niyya” (bedoeling) van belang.

Een ander voorbeeld van indirect roddelen is het noemen van een ongunstige eigenschap van een persoon in de vorm van een openbare “du’a” (verzoekgebedje). Men zegt dan bijvoorbeeld in het bijzijn van anderen: “het is zo’n slimme, aardige jongen. InshaAllah zal Allah hem genezen van zijn depressie”, wetende dat die persoon het niet fijn vindt als er openlijk over zijn depressie wordt gesproken. Ook hier is de bedoeling van belang. Als men erop doelde om die persoon in verlegenheid te brengen, om de mening van anderen over die persoon in negatieve zin te veranderen of gewoon om wat gesprekstof te hebben, is dit nog kwalijker dan “direct” roddelen, omdat er ook een aspect van huichelarij in zit1: men doet zich voor alsof hij daadwerkelijk om die persoon geeft en een gebedje voor hem doet, terwijl hij/zij in feite gewoon even hardop wilde zeggen wat er precies mis is met die persoon. Zelfs als er sprake is van goede bedoelingen is het beter die persoon niet te noemen, in gedachte houdend dat de persoon in kwestie dat misschien niet wenselijk vindt.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ ۖ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا

يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا ۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ (Qoran, Sura 46, Al-Hujurat, vers 12)

In bovenstaand vers wordt gheeba dus vergeleken met vlees eten van een dood broertje. Een lugubere vergelijking, maar wel een interessante. Het idee erachter is namelijk dat als iemand dood is, hij zich niet kan verdedigen als iemand zijn lichaam/reputatie iets aan wil doen. Hetzelfde geldt als iemand afwezig is. Jij hebt als persoon de macht om iemand achter zijn rug om zwart te maken, hoe subtiel het ook moge zijn. Die persoon zal niet kunnen vertellen dat je verhaal niet klopt of zich op welke manier dan ook kunnen verdedigen.

Sta er eens bij stil: hoe vaak heb jij een collega verteld/horen vertellen over een situatie die zich eerder heeft voorgedaan met een andere collega. Die andere collega “deed zo raar” of zei iets verkeerds en je wilde het gewoon even kwijt, even je hart luchten bij iemand anders. Je wilde bevestiging van iemand dat die collega zich inderdaad heel raar of vervelend gedragen heeft. Men moet in deze situatie beseffen dat wat jij vertelt, de visie van je collega kan veranderen over de persoon waar jij het over hebt. Die persoon zal niets kunnen zeggen om zichzelf te verdedigen, omdat het volledig buiten hem omgaat. Misschien deed die persoon zo raar omdat juist jij eerder, zonder het te beseffen, vervelend tegen hem hebt gedaan. Dat zul je nu dus niet weten, omdat je het niet met die persoon hebt besproken, maar bij iemand anders je hart hebt zitten luchten. Je hart luchten en een probleem oplossen zijn twee verschillende dingen en door je hart te luchten, heb je de situatie misschien alleen maar erger gemaakt voor de ander.

Ook voor jezelf heeft gheeba gevolgen, zij het in het hiernamaals. Op de dag des oordeels mag iedereen zijn eigen “boek” inzien, waarin een uitvoerige beschrijving van iemands daden is opgenomen. Het zal voorkomen dat een gelovig iemand die in zijn leven veel goeds heeft gedaan, gebeden, gevast etc. zijn boek inkijkt en ziet dat er veel zaken missen: bepaalde goede daden staan er niet in en ook staan er slechte daden in geschreven die de persoon in kwestie niet heeft begaan. Hij/zij zal zeggen: “dit is mijn boek niet.” Het antwoord zal zijn dat het wel degelijk zijn boek is, maar dat goede daden ingeboet moesten worden wegens gheeba en dat er slechte daden over zijn genomen van de persoon over wie je aan het roddelen was. Anderszins zal het voorkomen dat iemand juist veel goeds in zijn boek vindt wat hij niet heeft gedaan en dat bepaalde zonden niet in zijn boek terug kunnen worden gevonden. Dit komt dan doordat iemand anders die zonden heeft “overgenomen” en zijn eigen goede daden als het ware heeft weggegeven, door te roddelen.

Het moge inmiddels duidelijk zijn: gheeba is letterlijk en figuurlijk zonde. Maar als we heel eerlijk zijn tegen onszelf, geven we toe dat bijna iedereen het in meer of mindere mate wel doet. Het blijft moeilijk en wat zijn nu de concrete tips om van gheeba af te komen?

Allereerst is het van belang jezelf aan te leren anderen zo min mogelijk als gespreksstof te gebruiken. Bedenk hierbij dat er een fijne lijn bestaat tussen roddel/geen roddel. Het kan helpen om na te denken over de gevolgen van de dingen die je zegt, zowel in het heden als in het hiernamaals.

Ook is het van belang om bij jezelf na te gaan wat je gebruikelijke motieven zijn bij het roddelen: ben je jaloers op die persoon, probeer je je vriendenkring tevreden te houden, vind je het belangrijk dat iemands slechte eigenschappen benoemd worden, etc.? Voor elk motief bestaat er een aparte “genezing”2. Als je het bijvoorbeeld belangrijk vindt om iemands slechte eigenschappen of daden in diens afwezigheid te benoemen (wegens jaloezie, drang naar beschuldiging etc.), kan het helpen om in je achterhoofd te houden dat Allah die persoon mogelijk naar het rechte pad zal brengen en zal vergeven voor zijn daden waar jij het nu over hebt, terwijl jij misschien niet vergeven wordt voor het roddelen over die persoon. Verder heeft Imam Ali (a.s.) heeft gezegd dat in plaats van het focussen op en benoemen van andermans slechte eigenschappen, men zich beter kan richten op het herkennen en verbeteren van zijn eigen slechte eigenschappen3. Ook het roddelen over eigenschappen waar iemand niets aan kan doen, omdat Allah degene is die besloten heeft die kenmerken aan iemand te geven, bijvoorbeeld uiterlijk, valt hieronder.

Men beseft vaak niet hoe zulke simpele dingen als woorden iemand in het hiernamaals toch in een benarde situatie kunnen brengen en in het huidige leven bij anderen weer tot grote ergernissen kunnen zorgen. Hoewel elk onderliggend motief voor het roddelen zijn eigen tips kent, helpt het in alle gevallen om aan de uiteindelijke gevolgen voor jezelf te denken: in het hiernamaals, de gevolgen in het heden achterwege latend. Het besef dat Allah vergevensgezind is en de neiging heeft om de personen waar jij over roddelt te vergeven voor datgene waar jij over aan het roddelen bent en misschien zelfs jou te vergeven, mits je inzet toont het roddelen te staken, kan helpen om je te richten tot jezelf. Want uiteindelijk zijn je eigen daden, kenmerken en relatie tot Allah belangrijker voor jezelf dan die van een ander.

1: Jami’al-Sa’adat (The Collector of Felicities), Al Naraqi

2: www.al-islam.org, URL: http://www.al-islam.org/kashf-ar-reeba-an-ahkam-al-gheeba/4.htm

3. Nahj-ul Balagha (Peak of Eloquence)

Geschreven door Mays ( Actieflid Mediacomité )

© Copyright Ahlalbait Jongeren

Plaats reactie

Zie onze disclaimer voor de regels:

http://ahlalbait.nl/index.php/disclaimer


Beveiligingscode
Vernieuwen